$ DOLAR → Alış: 3,45 / Satış: 3,46
€ EURO → Alış: 3,66 / Satış: 3,68

Nurhak Çelik yazdı: Alevi erenleri görmezden gelindi

Nurhak Çelik yazdı: Alevi erenleri görmezden gelindi
  • 09.06.2016
  • 469 kez okundu

Alevi kimliği temelinde Baba İshak, Baba İlyas, Dede Garkın ve Ebu’l-vefa gibi Alevi erenleri görmezden gelindi.

Türkiye’deki mürşit ocaklarından Dede Garkın Ocağı’nın banisi Dede Garkın, 13. yüzyılda Anadolu’da özellikle Babai İsyanı’nda önemli rol oynamış Aleviler için önemli bir erendir. Ancak hakkındaki araştırmalar ve bulgular yetersizdir. Bu yazıda da hem var olan bulguları toplamak hem de dönem toplumu ve Dede Garkın’ın bir portresini çıkartmaya çalışacağım.
Türkiye’deki resmi tarihin Türk – İslam anlayışı Alevi kimliği temelinde Baba İshak, Baba İlyas, Dede Garkın ve Ebu’l-vefa gibi Alevi erenleri görmezden gelirken Mevlana, Yunus Emre ve Hacı Bektaş-ı Veli’yi ön plana çıkardı. Dede Garkın Ocağı dedelerinden Hüseyin Dedegarkınoğlu’na göre ‘’Bu isimler gerçekte yaşadığı dönemdeki kişiliklerden farklı birer kişilik olarak gösterilmeye çalışılmıştır. ‘’(1) Dede Garkın hakkında ise iki önemli menakıbname mevcut. Elvan Çelebi’ye ait Menakıbul Kudsiyye ve Firdevsi-yi Rumi’ye ait Hacı Bektaş Velayetnamesi. Menakıbul Kudsiyye, Ahmet Yaşar Ocak ve İsmail Erol Erünsal tarafından latinize edildi ve kitap olarak yayınlandı. Orijinali Mevlana Müzesi’ndedir. Bu esere göre; Dede Garkın Şam’da yaşamaktadır ve halifelerinin, taliplerinin bir kısmını Rum(Anadolu)’a göndermiştir. (2)Velayetname’de ana odak Hacı Bektaş Veli olsa da bir bölümü de Dede Garkın’ı içermektedir. Velayetname’ye göre Dede Garkın’ın gerçek ismi Numan’dır. Suriye’de yaşamış ve Vefaiyye’nin (Bir Alevi tekkesi) erenlerindendir.
ALT SINIFLARI BİRLEŞTİREN BİR İSYAN

Anadolu’nun en alt sınıflarını birleştiren bu isyan ilk etapta Selçuklu valilerine ait orduları yenip Adıyaman, Amasya, Sivas ve Kayseri’yi ele geçirdiyse de; payitaht Konya’ya dayanınca Selçuklu’nun çoğu paralı Frenklerden müteşekkil ağır zırhlı ordusu karşısında mağlup oldu ve önce Baba İlyas sonra Baba İshak idam edildi; kadın ve çocuklar hariç isyancılar kılıçtan geçirildi. Ayaklanma ve ardından gelen zulüm Anadolu yoksulları tarafından unutulmadı ve Babai ruhu Alevilik-Bektaşilik-Kızılbaşlık olarak günümüze ulaştı. Dönemin Haydari, Kalenderi, Vefai, Yesevi, Batıni gibi hemen hemen tüm heterodoks grupları isyana destek vererek senkretik bir Babai ekolünün oluşmasında etkili oldu.
Baba İlyas, Baba İshak ve Dede Garkın, Babai isyanının önderleri fetih adı altında işgal yarışına giren Selçuklu’nun sömürdüğü yoksullara umut oldu. Muhtemelen Alamut’un Batıni-İsmaili imamlarıyla münasebeti olan Vefaiyye’nin bu evladları yoksulluktan kırılan halkı ganimetlerin eşit pay edileceğini ve iktidarı aldıktan sonra çoğunluğu köylü olan asilere toprak verileceğini söyleyerek ikna etti. Ayrıca, Selçuklu’ya yakın kaynaklar Baba İlyas’ın kendisini resul ilan ettiğini anlatırken(yaygın kabul); Ayşe Hür’e göre Baba İlyas’ın torunu Elvan Çelebi bu iddiayı reddediyor.(3) Bu eşitlikçi, devrimci düşünceler iktidara gelemese de bugünkü Alevi-Batıni düşünce üzerinde büyük tesiri vardır.
Daha dağınık bilgileri topladığımızda ise Dede Garkın’ın 400 civarı talibi görülüyor. Önce Baba Ilyas’ı daha sonra Şeyh Osman, Aynu’d-devle, Hacı Bağdın ve Hacı Mihman’ı Orta Anadolu’ya gönderdi. Baba İlyas’ın Türkmen boylarını ve Kürt aşiretlerini örgütleyerek, Anadolu Selçuklusuna karşı başlattığı Babai İsyanının perde arkasında o vardı. İsyanın tek lideri uzun yıllar İbn-i Bibi’nin anlatımlarından dolayı Baba İshak olarak kabul edilirken, Ahmet Yaşar Ocak, bu konuyu anlatan diğer vakanüvislerden yararlanarak isyanın manevi liderinin Baba İlyas; fiili yürütücüsünün ise Baba İshak olduğunu ortaya koydu.

Nurhak ÇELİK

ODTÜ

Etiketler: / / / / /

HDP’li Konca: Aleviler ve Anayasa’da yok sayılmakta
Anayasa değişikliğiyle beraber başkanlık sisteminin getirilmek istenmesine tepki gösteren Halkların Demokratik Partisi (HDP) milletvekili Besime Konca, tekçi ve muhafazakar anlayışı...
Karadeniz çevre dernekleri, TV10 için eylem yapacak
Alevilerin sesi TV10 için Karadeniz çevre dernekleri harekete geçti. OHAL ilanının ardından çıkarılan Kanun Hükmünde Kararname ile 28 Eylül günü...
Alevi yurttaş olarak zorunlu din derslerine tepki gösterdim
Dr. Abuzer Meral, ortaokula giden oğluna zorunlu din dersi kapsamında uygulamalı namaz eğitimi dayatmasına itiraz ettiği için yandaş medya tarafından...
Ve geldik bugüne…
NURAY BAYINDIR Daha dün İnsandaki bozulmanın farkını koyabilmek için bir ton söze ihtiyaç duyarken, bu gün yaşananlar sorunu kendiliğinden anlatıyor....
Şer’i Kemalizmin öç alma yöntemleri!
Hafızamızı yoklarsak; “PKK’lıların mezarları tahrip edilidi. PKK’lının mezar başna Türk bayrağı dikildi. PKK’lı kadının çıplak bedeni sokaklarda gezdirildi. PKK’lının cesedi...
İslamcı ve Kemalist Taraflar Arasında Dengesizlikleri Yaşamaya ve Bir Türlü  “Kendi Tarafı” Olamamaya Dair
Özellikle Avrupa diasporasının daha demokratik koşullarında Alevi kitlesi kendi kimliği ile ilgilenme firsatını buldu. Yüzyıllarca çeşitli baskı, dışlanma, ötekileştirilme, imha...
Bu hal o haldir
 “Nerede ve Hangi Kimlikte Doğacağımız Elimizde Değildir,  Ama “İnsan” Olmak Her Zaman Elimizdedir…”  La Edri. 1500’lü ve 1600’lü yıllarda Osmanlı...
Alevilerden İdil Kültür Merkezi ve Grup Yorum’a destek ziyareti
Avrupa Alevi Birlikleri Konfederasyonu, İdil Kültür Merkezi ve Grup Yorum üyelerini ziyaret etti. Avrupa Alevi Birlikleri Konfederasyonu, İdil Kültür Merkezi...
Alternatif alanlarda olacağız
Amed Büyükşehir Belediyesi’nin sinema biriminde eğitim veren ‘Babamın Sesi’ filminin ödüllü yönetmeni Zeynel Doğan, kayyum ataması sonrası içerisinde girilen ortamda...
Af Örgütü’nün Sûr raporu…
Uluslararası Af Örgütü, bir yılı aşkındır yasağın devam ettiği Amed’in Sûr ilçesine ilişkin rapor hazırladı. Rapor’da evlerin talan edildiği yaklaşık...
Eski HDP İstanbul Milletvekili Erdoğan’a hakaretten ifade verdi… ‘Alevilerin sesini kesmeye yönelik’
HDP İstanbul eski Milletvekili Turgut Öker, Kahramanmaraş'ta Maraş olaylarının anmasında yaptığı bir konuşmasında "Cumhurbaşkanına hakaret" suçunu işlediği gerekçesiyle hakkında açılan...
Barış için Akademisyenler inisiyatifine Almanya’dan ödül
Johann-Philipp-Palm İfade ve Basın Özgürlüğü ödülüne layık görülenler arasında Barış için Akademisyenler inisiyatifi de bulunuyor. DW Türkçe’ye konuşan Gizem Sayın,...
Onbinlerden ‘Yo soy Fidel’ sloganları
Küba’nın Devrimi’nin Lideri Fidel Castro’nun külleri, gerilla hareketinin başlangıç noktası olan Santiago de Cuba kentine ulaştı. Fidel’in külleri, törenin ardından...
CHP’li Torun: HDP’lilerin tutuklanması siyasi bir karar
CHP Yerel Yönetimlerden Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Seyit Torun, HDP’lilerin tutuklanmasının siyasi bir karar olduğunu söyledi.
Alevi Kadınlar Vardır
“Alevi örgütlerinde kadın yok eleştirime karşı gelen erkek savunmalarının hepsi ‘kadınlar uygun değil evi kocası çocukları var toplantılara gelemiyor.’  Peki...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ